Triglyceriden verlagen: wat werkt en wat uw bloed laat zien

Triglyceriden verlagen lukt in de praktijk het snelst via drie dingen: minder alcohol, minder suikerhoudende dranken en gewichtsverlies rond de buik. Van alle waarden op een lipidenprofiel reageert deze het snelst op verandering, vaak al binnen enkele weken.

Dat maakt het een dankbare waarde om aan te werken.

Er zit alleen een addertje onder het gras dat veel mensen een verkeerde uitslag oplevert: triglyceriden stijgen fors na een maaltijd. Niet nuchter geprikt betekent hier een getal dat weinig zegt.

Wanneer zijn triglyceriden te hoog?

De grens die in de criteria voor het metabool syndroom wordt aangehouden is 1,7 mmol/l. Daarboven telt de waarde mee als risicofactor. Hoe hoger de waarde daarboven ligt, hoe meer aandacht hij verdient, en zeer hoge waarden vragen om een aparte beoordeling.

De eenheid is hier het struikelblok.

Veel Engelstalige pagina's noemen 150 als grens, en dat is dezelfde grens in mg/dl. Op een Nederlandse uitslag staat 1,7. Leg uw eigen triglyceridenwaarde dus altijd naast de eenheid die erachter staat.

Zeer hoge triglyceriden zijn zelf een oorzaak van alvleesklierontsteking. Dat is de reden dat waarden ver boven de grens los van het cholesterolverhaal worden beoordeeld, zoals ook beschreven in lipase verhoogd.

Waarom stijgen triglyceriden?

Omdat uw lever ze aanmaakt uit wat er over is aan energie. Overtollige koolhydraten, en vooral fructose en alcohol, worden in uw lever omgezet in vet en als triglyceriden aan uw bloed afgegeven. Zo hangt deze waarde veel directer aan uw voeding dan uw LDL-cholesterol.

Alcohol is daarbij de sterkste enkele factor.

Een gevoelige lever kan al op enkele glazen per dag met een duidelijke stijging reageren. Suikerhoudende frisdrank werkt via dezelfde route, doordat fructose in de lever wordt verwerkt in plaats van in uw spieren.

Verminderde insulinegevoeligheid versterkt het geheel, omdat uw lichaam dan minder goed vet uit het bloed opruimt. Dat mechanisme staat uitgewerkt in insulineresistentie.

Wat verlaagt triglyceriden het snelst?

Minder alcohol, minder vloeibare suikers en gewichtsverlies, in die volgorde van snelheid. Wie stopt met dagelijks alcohol gebruiken ziet deze waarde vaak binnen twee tot vier weken meebewegen. Dat is uitzonderlijk snel voor een bloedwaarde.

Vloeibare calorieën zijn de tweede knop.

Frisdrank, vruchtensap en suiker in koffie leveren fructose zonder verzadiging, en gaan rechtstreeks naar dezelfde leverroute. Het Voedingscentrum adviseert water en thee als standaarddrank en beschouwt suikerhoudende dranken als de makkelijkste plek om te schrappen.

Gewichtsverlies werkt trager maar houdt langer aan. In het Diabetes Prevention Program leverde een bescheiden leefstijlprogramma bij 3.234 deelnemers 58 procent minder nieuwe diabetesgevallen op, met veranderingen die niet extreem waren (Knowler e.a., 2002). De Hartstichting noemt regelmatige beweging en minder verzadigd vet als vaste onderdelen van hetzelfde pakket.

Waarom hoort HDL er altijd bij?

Omdat de verhouding tussen die twee meer zegt dan elk getal apart. Bij verminderde insulinegevoeligheid stijgen triglyceriden terwijl het HDL daalt, dus ze bewegen bijna altijd tegengesteld. Samen vormen ze twee van de vijf criteria voor het metabool syndroom.

Er bestaat een handige rekensom met precies die twee getallen.

Deel uw triglyceriden door uw HDL-cholesterol, allebei in mmol/l. Amerikaans onderzoek bij mensen met overgewicht vond dat een uitkomst rond 1,8 in SI-eenheden een bruikbare eenvoudige marker was voor verminderde insulinegevoeligheid, naast een triglyceridenwaarde van 1,47 mmol/l (McLaughlin e.a., 2003).

Stel dat uw triglyceriden 2,2 mmol/l zijn en uw HDL 0,9 mmol/l, dan komt u uit op 2,4. Bij triglyceriden van 1,2 en een HDL van 1,5 komt u uit op 0,8. Beide mensen kunnen hetzelfde totale cholesterol hebben, terwijl de verhouding een ander verhaal vertelt.

Dat is het hele punt van deze deling.

Beide getallen staan al op uw uitslag, dus deze rekensom kost niets extra. Verwar hem niet met uw cholesterol/HDL-ratio, die naar hart- en vaatrisico kijkt in plaats van naar insulinegevoeligheid. De vijf criteria samen staan in metabool syndroom.

Hoe laat u het goed meten?

Nuchter, na acht tot twaalf uur zonder eten, en zonder alcohol in de dagen ervoor. Van alle waarden op een lipidenprofiel is deze het gevoeligst voor wat u de avond ervoor deed. Een maaltijd kan uw uitslag ver over de grens van 1,7 mmol/l tillen zonder dat er iets aan de hand is.

Twee dagen geen alcohol voor de prik is een redelijke vuistregel.

Meet triglyceriden bij voorkeur samen met HDL en nuchtere glucose, want dan heeft u drie van de vijf criteria in één afname. De GLP-1 nulmeting bevat die combinatie, en een BIG-geregistreerde arts beoordeelt de uitslag.

Bespreek een sterk verhoogde waarde altijd met uw huisarts. Die weegt mee of er medicatie, schildklier- of nierproblemen meespelen die de waarde omhoog duwen.

Waar ik zelf naar zou kijken

Naar het tempo waarin deze waarde reageert. Waar HbA1c acht tot twaalf weken nodig heeft om te bewegen, laten triglyceriden binnen een maand zien of er iets veranderd is. Dat maakt hem geschikt om een verandering mee te controleren.

Wat mij aan deze waarde opvalt, is hoe vaak hij verkeerd wordt geprikt.

Een niet-nuchtere uitslag met een borrel van de avond ervoor erin is geen meting van uw stofwisseling, maar van uw avond. Prik nuchter, laat HDL meelopen, en reken die ene deling uit voordat u zich zorgen maakt over een los getal.

Bronnen

• McLaughlin T et al. Use of metabolic markers to identify overweight individuals who are insulin resistant. Ann Intern Med. 2003. PMID 14623617
• Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002. PMID 11832527
• Hartstichting, informatie over cholesterol, beweging en risicofactoren.
• Voedingscentrum, informatie over suikerhoudende dranken en alcohol.
• NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement, beoordeling van het lipidenprofiel.

Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek uw uitslag met uw huisarts voordat u iets aan uw behandeling verandert.