Prediabetes: welke waarden erbij horen en wat u er nu aan kunt doen

Prediabetes betekent dat uw nuchtere glucose te hoog is voor normaal maar te laag voor diabetes. In Nederland gaat het om een waarde tussen 6,1 en 6,9 mmol/l. Onder 6,1 heet normaal, vanaf 7,0 mmol/l tweemaal gemeten spreekt uw arts van diabetes.

Het is dus een tussenstadium, geen ziekte op zichzelf.

Dat is ook het goede nieuws eraan. Twee grote internationale studies vonden onafhankelijk van elkaar dat in dit stadium het aantal nieuwe diabetesgevallen met 58 procent daalde bij een leefstijlprogramma.

Welke waarden horen bij prediabetes?

Twee waarden bepalen het beeld: uw nuchtere glucose en uw HbA1c. De eerste is een momentopname na een nacht vasten, de tweede een gemiddelde over acht tot twaalf weken. Ze kunnen elkaar tegenspreken, en dan telt meestal de herhaalde meting.

De Nederlandse afkapwaarden staan hieronder, in mmol/l en mmol/mol.

Deze grenzen komen uit de WHO-criteria die het Nederlands Huisartsen Genootschap aanhoudt in de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. Let op dat veel Engelstalige pagina's de Amerikaanse grens van 5,6 mmol/l noemen, die lager ligt dan de Nederlandse.

Neem twee mensen met een nuchtere glucose van 6,0 en 6,2 mmol/l. De eerste krijgt te horen dat de waarde normaal is. De tweede krijgt er een naam bij en vaak een controleafspraak.

Het verschil tussen die twee is twee tiende.

Biologisch gebeurt er tussen 6,0 en 6,2 mmol/l vrijwel niets, en beide mensen zitten op dezelfde helling. De grens is een afspraak die ergens getrokken moest worden, geen schakelaar die omgaat.

Er bestaat nog een derde manier om dit stadium vast te stellen, de gestoorde glucosetolerantie. Daarbij drinkt u een suikeroplossing en wordt uw glucose twee uur later opnieuw gemeten. Die test vangt mensen die op een nuchtere meting normaal lijken.

Welke klachten geeft prediabetes?

Geen, in de meeste gevallen. Prediabetes doet geen pijn en geeft zelden herkenbare klachten, en dat is de reden dat dit stadium meestal bij toeval opduikt tijdens bloedonderzoek om een andere reden. Wachten op klachten betekent hier wachten tot het volgende stadium.

De klassieke diabetesklachten horen bij hogere waarden.

Veel plassen, veel dorst en onbedoeld gewichtsverlies treden op als uw glucose fors verhoogd is, niet bij 6,4 mmol/l. Thuisarts beschrijft deze klachten dan ook bij diabetes en niet bij het voorstadium ervan.

Wat wel vaker meespeelt is het patroon eromheen: toenemende buikomvang, een verhoogde bloeddruk en afwijkende vetwaarden. Die vijf risicofactoren samen staan beschreven in metabool syndroom.

Hoeveel mensen hebben het?

Meer dan er geregistreerd staan, want zonder klachten en zonder test blijft het onzichtbaar. Volgens RIVM-cijfers hadden ruim 1,2 miljoen Nederlanders in 2024 een vastgestelde diabetes mellitus. Het voorstadium daarvan wordt niet centraal geteld.

Dat verschil in zichtbaarheid is het echte probleem.

Diabetes wordt geregistreerd zodra de diagnose valt. Prediabetes wordt alleen gevonden als er toevallig geprikt is en iemand naar het getal kijkt. Een uitslag van 6,5 mmol/l staat op hetzelfde papier als een uitslag van 5,5, zonder dat er een alarm bij hoort.

Wordt prediabetes altijd diabetes?

Nee, en dat is het belangrijkste dat over dit stadium te zeggen valt. Een deel van de mensen met een gestoorde nuchtere glucose keert terug naar normale waarden, een deel blijft stabiel, en een deel gaat door naar diabetes. Welke kant het opgaat hangt sterk samen met gewicht en beweging.

De cijfers hierover zijn ongewoon consistent.

In het Amerikaanse Diabetes Prevention Program kregen 3.234 deelnemers met een gestoorde glucosetolerantie een leefstijlprogramma, metformine of een placebo. Het leefstijlprogramma verlaagde het aantal nieuwe diabetesgevallen met 58 procent, metformine met 31 procent (Knowler e.a., 2002).

Het Finse Diabetes Prevention Study kwam onafhankelijk op precies hetzelfde percentage uit, over gemiddeld 3,2 jaar follow-up (Tuomilehto e.a., 2001).

Twee studies op twee continenten, hetzelfde getal. Dat maakt dit een van de best onderbouwde uitkomsten in de preventiegeneeskunde.

Wat werkte er in die studies?

Bescheiden dingen, consequent volgehouden. Beide programma's mikten op een gewichtsverlies van rond de vijf tot zeven procent, ongeveer een half uur matige beweging per dag, minder verzadigd vet en meer vezels. Geen extreme diëten en geen dagelijkse sportschool.

Vijf procent van tachtig kilo is vier kilo.

Dat is het soort getal dat haalbaar aanvoelt, en het is precies waar deze studies op mikten. Het Voedingscentrum beschrijft dezelfde uitgangspunten voor de Nederlandse situatie: vezelrijk eten, minder verzadigd vet en regelmatig bewegen.

Spieren tellen daarbij zwaar mee, want spierweefsel neemt het grootste deel van uw glucose op. Dat is ook de reden dat te snel afvallen averechts kan werken, zoals beschreven in crashdieet.

Welke waarden laat u meten?

Glucose en HbA1c samen, en bij voorkeur ook insuline. De eerste twee vertellen waar u nu staat. Insuline vertelt hoeveel moeite uw alvleesklier daarvoor doet, en die waarde beweegt vaak jaren eerder dan uw glucose.

Nuchter geprikt, anders klopt de vergelijking niet.

De GLP-1 nulmeting bevat glucose, HbA1c en insuline in één afname, samen met uw lever-, nier- en vetwaarden. Een BIG-geregistreerde arts beoordeelt de uitslag. Hoe u uit glucose en insuline een index berekent staat in HOMA-IR berekenen.

Bespreek een waarde tussen 6,1 en 6,9 mmol/l altijd met uw huisarts. Die bepaalt of herhalen nodig is en wat de waarde in uw situatie betekent.

Waar ik zelf naar zou kijken

Naar het verschil tussen 5,9 en 6,2 mmol/l. Dat is drie tiende, en het is het verschil tussen een uitslag waar niemand naar omkijkt en een uitslag met een naam. Biologisch gebeurt er tussen die twee getallen vrijwel niets.

Wat mij aan prediabetes opvalt, is hoe zelden het als kans wordt gepresenteerd.

De 58 procent uit die twee studies geldt juist voor deze groep. Dat percentage is later niet gehaald bij mensen die de diagnose diabetes al hadden. Het stadium waarin de meeste winst zit, is dus precies het stadium waar de minste aandacht naartoe gaat.

Bronnen

• Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002. PMID 11832527
• Tuomilehto J et al. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. N Engl J Med. 2001. PMID 11333990
• NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2, afkapwaarden voor nuchtere glucose en HbA1c.
• RIVM, cijfers over diabetes mellitus in Nederland (2024).
• Thuisarts, informatie over verhoogde bloedsuiker en diabetesklachten.
• Voedingscentrum, informatie over vezels, verzadigd vet en gewichtsverlies.

Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek uw uitslag met uw huisarts voordat u iets aan uw behandeling verandert.