Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Vitamines

Vitamine D waarde, valrisico en botbreuken

Je vitamine D waarde zegt hoeveel reserve je hebt om calcium op te nemen. Botten en spieren merken een lege voorraad als eerste. Hoe je dat getal leest, hangt af van je leeftijd.

Onder de zeventig heet 40 nmol/l een insufficiëntie. Vanaf zeventig is dezelfde uitslag een deficiëntie. Daarom staat de waarde zelden op zichzelf.

Ze wordt gelezen naast calcium, fosfaat en parathormoon. Ook je medicijnen tellen mee. Sommige anti-epileptica en langdurig gebruikte corticosteroïden versnellen de afbraak.

Beoordeling door arts inbegrepen

Wanneer is deze waarde afwijkend?

Bekijk de waarde die voor jou geldt:

Kies man of vrouw — dit bereik verschilt per geslacht.

Vul je leeftijd in — dit bereik verandert met de leeftijd.

Dit bereik hangt ook af van bijvoorbeeld cyclusfase of afnamemateriaal; de gemarkeerde rijen gelden voor jouw groep.

tot 69 jaar Jouw groep

Afkapwaarden per uitslag, in nmol/l
Uitslag Waarde (nmol/l)
Tekort < 30
Voldoende ≥ 30

70 jaar en ouder Jouw groep

Afkapwaarden per uitslag, in nmol/l
Uitslag Waarde (nmol/l)
Ernstig tekort < 35
Tekort 35–50
Voldoende ≥ 50

Nederlandse richtlijnen zijn het niet eens over deze grens. Het Zorginstituut stelt vast: "Er ontbreekt een eenduidige grens voor vitamine D-deficiëntie" (2022). Wij volgen de Gezondheidsraad, het NHG en het Farmacotherapeutisch Kompas. De NVKC hanteert 50 nmol/l voor iedereen; de osteoporoserichtlijn hanteert 50 nmol/l bij verhoogd fractuurrisico.

Bron: Gezondheidsraad Referentiepopulatie: Nederlandse bevolking (Gezondheidsraad 2012)

Bron: Zorginstituut Nederland Referentiepopulatie: Nederlandse bevolking (Gezondheidsraad 2012)

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Vitamine D (25-OH): wat deze test meet

Gemeten wordt 25-hydroxyvitamine D, kortweg 25-OH-D, uitgedrukt in nmol/l. Dat is de opslagvorm, die het lichaam in de lever aanmaakt. Hij blijft twee tot drie weken in het bloed. De uitslag toont daardoor de aanvoer van de afgelopen maanden, niet die van gisteren.

De actieve hormoonvorm, 1,25-dihydroxyvitamine D, hoort hier niet bij. De nier maakt hem onder regie van parathormoon. Hij verdwijnt binnen enkele uren weer uit het bloed.

Loopt de voorraad leeg, dan draait het lichaam die aanmaak juist op. De actieve waarde kan dan normaal of zelfs hoog uitvallen bij een duidelijk tekort. Wie alleen dat hormoon laat meten, mist een lege voorraad volledig.

Vraag om de totale 25-OH-D, dus D2 en D3 samen. Sommige immunoassays vinden D2 onvolledig terug. Dat telt als je een plantaardig D2-supplement gebruikt. Referentiewaarden verschillen bovendien per laboratorium.

Vitamine D (25-OH): waarom deze waarde ertoe doet

Vitamine D regelt hoeveel calcium je uit je voeding opneemt. Bij een lege voorraad zakt die opname. De bijschildklieren gaan dan harder werken en scheiden meer parathormoon uit.

Ze halen calcium uit het skelet om de bloedspiegel te redden. Het bloed oogt dan nog normaal, terwijl het bot inlevert.

LeeftijdTekort onderGekoppeld aan minder botbreuken
Tot 70 jaar30 nmol/lvanaf 50 nmol/l
Vanaf 70 jaar50 nmol/lvanaf 50 nmol/l; boven 75 nmol/l wenselijk bij valrisico

Die verschuiving op je zeventigste is geen formaliteit. Dezelfde 45 nmol/l heet krap op je vijftigste. Op je vijfenzeventigste is het een tekort. Vitamine D werkt namelijk ook in de spier.

Bij een tekort levert vooral de heupgordel kracht in. Dat zijn de spieren waarmee je uit een stoel komt. En waarmee je je evenwicht herstelt als je struikelt. Daar zit de verbinding tussen een laag getal en een gebroken heup.

Boven 75 nmol/l is het bewijs voor harde uitkomsten mager. Het is geen getal om naar te klimmen. En de uitslag staat nooit los. Is het parathormoon verhoogd terwijl de 25-OH-D laag is, dan heet dat secundaire hyperparathyreoïdie.

Het lichaam compenseert dan al ten koste van het bot. Dat beeld weegt zwaarder dan het vitaminegetal alleen. Daarom horen calcium en fosfaat in dezelfde aanvraag.

Vitamine D (25-OH): wanneer is meten zinvol?

Meet als je zeventig of ouder bent en je valrisico speelt. De grens ligt op die leeftijd hoger. Een uitslag die vroeger volstond, kan nu te laag zijn.

Meet ook bij spierzwakte in de heupgordel, moeite met opstaan of een onzekere gang. Dat is precies de route van een lage waarde naar een botbreuk.

Gebruik je langdurig anti-epileptica, rifampicine of glucocorticoiden? Die versnellen de afbraak. Bespreek een bepaling dan met je huisarts.

Vitamine D (25-OH): klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een tekort doet lang niets voelbaars. Merk je wel iets, dan is het zelden herkenbaar als vitamine D:

  • moeizamer omhoog komen uit een lage stoel
  • de trap die meer moeite kost
  • een onvastere gang
  • zeurende pijn in botten of spieren

Juist dat maakt het lastig. Zulke klachten worden makkelijk aan de leeftijd toegeschreven. Er kan een meetbare oorzaak onder liggen. Blijft een tekort jarenlang bestaan, dan mineraliseert nieuw botweefsel onvoldoende.

Bij volwassenen heet dat osteomalacie, met botpijn en spierzwakte. De kans op breuken loopt daarbij op. Klachten als deze passen bij tientallen oorzaken. Het getal is dus het startpunt van het gesprek, niet het bewijs.

Hoge waarden

Een hoge uitslag komt vrijwel altijd van suppletie en zelden van zonlicht. De huid stopt vanzelf met aanmaken zodra er genoeg is. Toxiciteit met een te hoog calcium zie je pas ver boven de 250 nmol/l.

Daar gaat langdurige, zeer hoge inname aan vooraf. Slik je meerdere producten door elkaar, dan telt dat op zonder dat je het merkt. Denk aan een multivitamine naast een los preparaat.

Er is een uitzondering die zwaarder weegt. Bij sarcoïdose, tuberculose en sommige lymfomen maken macrofagen zelf de actieve vorm aan. Dat gebeurt in ontstoken weefsel, buiten de gewone rem om.

Het calcium kan dan te hoog worden bij een volstrekt normale 25-OH-D. Een verhoogd calcium naast vitamine D hoort daarom bij de huisarts.

Vitamine D (25-OH): wat te doen bij een afwijkende waarde

Man

Bij laag

Laag vitamine D kan vermoeidheid, spierzwakte en botpijn veroorzaken. Overweeg 2000-5000 IE dagelijkse suppletie en verhoog zonblootstelling.

Bij hoog

Hoog vitamine D kan wijzen op overmatige suppletie. Verminder supplement dosis en hertest over 3 maanden.

Vrouw

Bij laag

Laag vitamine D kan vermoeidheid, spierzwakte en botpijn veroorzaken. Overweeg 2000-5000 IE dagelijkse suppletie en verhoog zonblootstelling.

Bij hoog

Hoog vitamine D kan wijzen op overmatige suppletie. Verminder supplement dosis en hertest over 3 maanden.

Vitamine D (25-OH): leefstijl en deze waarde

Op 52 graden noorderbreedte staat de zon van oktober tot en met maart te laag. De UVB die je huid nodig heeft (290 tot 315 nanometer) bereikt de grond nauwelijks. Je teert die maanden op je zomervoorraad.

Noteer daarom de maand van je bloedafname. Een uitslag uit maart hoort naast een andere uitslag uit maart. Niet naast die van september.

Wat de aanmaak verder drukt:

  • een donkere huid, omdat melanine UVB wegvangt
  • bedekkende kleding
  • weinig buiten komen of nachtdiensten draaien
  • overgewicht, doordat vitamine D in vetweefsel blijft hangen
  • ouder worden, doordat de huid minder 7-dehydrocholesterol bevat
  • een verstoorde vetopname in de darm

Let apart op je medicijnlijst. Deze middelen versnellen de afbraak van vitamine D:

  • enzyminducerende anti-epileptica
  • rifampicine
  • glucocorticoïden bij langdurig gebruik

Dat treft precies de mensen die ze jaren achtereen nodig hebben. De Gezondheidsraad adviseert bepaalde groepen om aan te vullen. Daartoe horen onder anderen iedereen vanaf zeventig jaar en mensen met een donkere huid. Ook mensen die weinig buiten komen staan op die lijst.

Over de hoeveelheid gaat je huisarts of het Voedingscentrum. Gebruik je hooggedoseerd biotine, meld dat dan bij de bloedafname. Het kan sommige 25-OH-D-bepalingen vals verhogen.

Vitamine D (25-OH): veelgestelde vragen

Ik ben net zeventig geworden. Verandert mijn grens?

Ja. Onder de zeventig heet alles onder 30 nmol/l deficientie, vanaf zeventig ligt die grens op 50 nmol/l. Boven 75 nmol/l is gewenst als er valrisico is. Je uitslag veranderde niet, de maatstaf wel.

Wat heeft vitamine D met vallen te maken?

Een lage waarde hangt samen met spierzwakte in de heupgordel. Die zwakte maakt opstaan en traplopen onzeker. Onzeker lopen verhoogt de kans op een val. Een val betekent op die leeftijd vaak een fractuur.

Waarom kijkt de arts ook naar calcium en parathormoon?

Omdat die drie samen het verhaal vertellen. Bij een lege voorraad stijgt parathormoon om het calcium op peil te houden. Een lage vitamine D met een verhoogd parathormoon heet secundaire hyperparathyreoidie. Dat weegt zwaarder dan het vitamine D-getal alleen.

Kan mijn medicatie mijn waarde verlagen?

Dat kan. Enzyminducerende middelen zoals anti-epileptica en rifampicine versnellen de afbraak. Glucocorticoiden doen dat ook. Gebruik je die langdurig, bespreek dan met je huisarts of meten zinvol is.

Testproducten

Deze marker is opgenomen in de volgende testpanelen.

Hart & Metabolisme

GLP-1 uitgebreide controle

De halfjaarlijkse meting: alles uit de controle plus insuline, ApoB en je voedingsstoffen — juist belangrijk als je al langere tijd veel minder eet.

Insuline (Nuchter) ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) HDL Cholesterol HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Apo(B) (Apolipoproteïne B) Vitamine B12 Ferritine Kalium Natrium Glucose (Nuchter) Cholesterol Totaal Albumine Lipase Kreatinine Vitamine D (25-OH) Triglyceriden
€196,-
Hart & Metabolisme

GLP-1 nulmeting

Je startpunt vóór je eerste injectie: bloedsuiker, cholesterol, pancreas, lever, nieren, schildklier en voedingsstoffen in één meting.

Insuline (Nuchter) ALAT (Alanine-aminotransferase) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) HDL Cholesterol HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Vitamine B12 Ferritine Kalium Natrium Glucose (Nuchter) Cholesterol Totaal Albumine Lipase Kreatinine Vitamine D (25-OH) Triglyceriden Bilirubine Direct Bilirubine (indirect)
€214,-

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

Vitamine D (25-OH)

€35,-