Afvallen en haaruitval: 7 oorzaken en wat uw bloed erover zegt

Afvallen en haaruitval hangen vaak samen, en het patroon is opvallend voorspelbaar: het haar reageert pas 3 tot 4 maanden na de omslag. Dat betekent dat het haar dat nu in de doucheput ligt, hoort bij de maand waarin u begon, niet bij deze week.

Die vertraging maakt het lastig om zelf de oorzaak aan te wijzen.

Wij vinden dit een van de vervelendste bijeffecten van snel gewichtsverlies, juist omdat het zichtbaar is en omdat de meeste informatie erover van kapperszaken en haarklinieken komt. Hieronder staan zeven oorzaken, met per oorzaak wat er in bloedonderzoek zichtbaar kan zijn.

1. Het is meestal telogeen effluvium

Telogeen effluvium is de vakterm voor diffuse haaruitval na een lichamelijke schok. Een groot deel van de haarzakjes schakelt tegelijk over naar de rustfase en laat daarna los. In de literatuur wordt de uitval beschreven vanaf 3 tot 4 maanden na de aanleiding, waaronder ondervoeding, operaties en veel gewicht kwijtraken.

Het haar valt diffuus uit over de hele hoofdhuid, niet in ronde plekken.

Dat onderscheid is bruikbaar. Ronde kale plekken passen bij een ander beeld en horen bij de huisarts, niet bij een lijstje over afvallen.

2. Te weinig eiwit

Haar bestaat vrijwel volledig uit keratine, een eiwit. Bij een streng dieet zakt het eiwit vaak mee met de rest. De behoefte blijft ondertussen gelijk of stijgt zelfs.

Het lichaam geeft dan voorrang aan organen en spieren boven haargroei.

Het Voedingscentrum houdt voor volwassenen ongeveer 0,8 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag aan. Voor ouderen ligt dat hoger.

Bij GLP-1 gebruikers speelt iets extra's. De eetlust daalt zo sterk dat het eiwit bijna ongemerkt halveert. In de STEP 1-studie verloren deelnemers gemiddeld 14,9 procent van hun gewicht in 68 weken.

3. IJzer en ferritine

IJzer is de voedingsstof die het vaakst met haaruitval in verband wordt gebracht. Ferritine geeft een indruk van de ijzervoorraad, terwijl ijzer zelf sterk schommelt over de dag.

Waarden onder de 30 microgram per liter worden in onderzoek naar haar en huid vaker met haaruitval gezien. Een harde afkapwaarde waar iedereen het over eens is, bestaat niet.

Neem twee vrouwen die allebei op ferritine 28 microgram per liter uitkomen. Bij de een kwam er simpelweg weinig ijzer binnen. Bij de ander loopt een ontsteking mee, en die tilt de ferritine kunstmatig op.

De echte voorraad ligt bij die tweede dus nog lager dan 28. Een normale ferritine sluit een lage voorraad daarom niet volledig uit.

4. Zink

Zink speelt een rol in de opbouw van haarweefsel en in de haarcyclus. Na een maagverkleining wordt te weinig zink vaak gezien bij mensen met haaruitval. Daar spelen twee dingen mee: er komt minder binnen, en er wordt minder opgenomen.

Bij een GLP-1 traject is er geen malabsorptie, maar wel een sterk gedaalde inname.

Een zinkbepaling laat zien waar u staat. Slikken zonder aangetoond tekort is een ander verhaal: er zijn aanwijzingen dat overmatige suppletie zelf klachten kan geven.

5. Vitamine D

Vitamine D-receptoren zitten in de haarzakjes en spelen mee in de haarcyclus. Een lage vitamine D wordt regelmatig gevonden bij mensen met diffuse haaruitval. Welke kant dat verband op loopt, is niet vastgesteld.

In Nederland is een lage waarde in de winter sowieso gewoon, en bij minder buiten komen daalt hij verder.

6. De schildklier

Een trage schildklier geeft droog, breekbaar haar en diffuse uitval. Het is een van de weinige oorzaken op deze lijst met een duidelijke behandelroute. Daarom gaat TSH bijna altijd mee als iemand met haaruitval bij de huisarts komt.

Verwarrend genoeg lijken schildklierklachten en dieetklachten sterk op elkaar. Dat werkten we uit in ons stuk over schildklier en afvallen.

7. Het tempo van het gewichtsverlies zelf

Ook zonder aantoonbaar tekort kan snel gewichtsverlies alleen al genoeg zijn. Het lichaam leest een groot tekort aan energie als stress. Haargroei is dan een van de eerste dingen die opzij gaat.

Dit is de oorzaak waar geen bloedwaarde bij hoort.

Dat is eerlijk gezegd de kern van dit stuk. Een normale uitslag betekent niet dat er niets speelt. Het betekent dat de oorzaak waarschijnlijk het tempo was.

Bij telogeen effluvium herstelt het haar meestal binnen maanden nadat de aanleiding weg is.

Welke bepalingen hierbij horen

De tabel zet de vier bepalingen naast elkaar die bij haaruitval na afvallen het vaakst worden aangevraagd.

Wat u hiermee kunt

Valt uw haar sinds een maand of drie duidelijk meer uit en bent u in die periode fors afgevallen, dan past dat bij telogeen effluvium. Thuisarts beschrijft wanneer haaruitval reden is om contact op te nemen, bijvoorbeeld bij kale plekken of ontstoken hoofdhuid.

Wilt u weten of er een tekort onder ligt, dan zitten ferritine, zink, vitamine D en TSH samen in de uitgebreide controle. Prik het liefst voordat u zelf begint met slikken, want daarna is de uitslag niet meer te duiden.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Malkud S. Telogen effluvium: a review. J Clin Diagn Res, 2015. PMID 26500992.
• Guo EL, Katta R. Diet and hair loss: effects of nutrient deficiency and supplement use. Dermatol Pract Concept, 2017. PMID 28243487.
• Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity (STEP 1). N Engl J Med, 2021. PMID 33567185.
• Voedingscentrum, eiwitten.
• Thuisarts.nl, ik heb haaruitval.