Vitamine D waarde tijdens afvallen: wat vetweefsel met het getal doet

Wat het lab meet is 25-hydroxyvitamine D, kortweg 25-OH-D, in nmol/l. Dat is de opslagvorm, en het getal beschrijft je voorraad van de afgelopen maanden en niet wat je gisteren binnenkreeg. De halfwaardetijd is twee tot drie weken, dus een paar weken meer zon of een nieuw supplement zie je pas met vertraging terug.

De actieve vorm, 1,25-dihydroxyvitamine D, wordt hier bewust niet bepaald. Die verdwijnt binnen uren uit je bloed en wordt strak geregeld door parathormoon, het hormoon van je bijschildklieren dat je calcium op peil houdt. Bij een lege voorraad voert je lichaam de omzetting juist op, zodat een normale of hoge actieve waarde een tekort niet uitsluit. Bij een vermoed tekort is die bepaling dus de verkeerde.

Vraag om totaal 25-OH-D, dus D2 en D3 samen. Slik je een plantaardig D2-preparaat, zeg dat er dan bij, omdat sommige immunoassays D2 maar gedeeltelijk meten.

Waar vitamine D zit, bepaalt wat je meet. Het is vetoplosbaar en verdeelt zich ook over je vetweefsel, dus bij een hoger vetpercentage blijft er bij dezelfde aanmaak minder in je bloed over en leest de uitslag lager. Dat is geen meetfout, maar een verdeling.

Het lab drukt op je uitslag een referentiebereik van 50 tot 150 nmol/l af. De Gezondheidsraad gebruikt geen bereik maar een ondergrens die je het hele jaar moet halen: 30 nmol/l tot je zeventigste en 50 nmol/l daarna. Zit je tussen 30 en 50, dan markeert het lab je als laag terwijl de Gezondheidsraad je onder de zeventig voldoende noemt. Welke maat voor jou telt, bespreek je met je arts of begeleider.

Tijdens een afvaltraject vertelt je vitamine D waarde je twee dingen tegelijk, en je moet ze uit elkaar houden: hoeveel zon je huid de afgelopen maanden opving, en hoeveel van je voorraad in je vetweefsel zit in plaats van in je bloed.

Het eerste is het grootste effect. Tussen oktober en maart staat de zon in Nederland te laag voor aanmaak in je huid, dus een uitslag uit maart hoort lager te liggen dan een uit september, ook als er verder niets veranderde. Het tweede effect is kleiner en trager. Vitamine D hoopt zich op in vetweefsel, en in onderzoek leest de bloedwaarde bij een hoger vetpercentage gemiddeld lager. Neemt je vetmassa af, dan kan de waarde bij gelijke aanmaak licht stijgen. Reken er alleen niet op als resultaat: het seizoen overstemt dat effect gemakkelijk, en een lager getal in maart zegt dus niets over je traject.

Waarom het getal ertoe doet, is calcium en bot. Vitamine D zorgt dat je calcium en fosfaat uit je eten opneemt. Raakt je voorraad op, dan neem je minder calcium op, gaat parathormoon omhoog en haalt je lichaam calcium uit je botten. Eet je tijdens een traject structureel minder, dan krijg je ook minder calcium en vitamine D uit voeding binnen; voeding levert maar een klein deel van je vitamine D, maar bij een lege zomervoorraad telt elk deel.

De Gezondheidsraad hanteert een ondergrens en geen laboratoriumreferentie: tot je zeventigste ten minste 30 nmol/l, het hele jaar door, en vanaf zeventig ten minste 50 nmol/l. Daaronder heet het een tekort; vanaf zeventig noemt het Farmacotherapeutisch Kompas alles onder 35 nmol/l een ernstig tekort. Een streefwaarde boven die ondergrens noemt de Gezondheidsraad niet, dus hoger is geen doel om naar te werken. Het lab drukt daarnaast 50 tot 150 nmol/l af als zijn eigen bereik, en onder de 50 lopen de twee maten uiteen. Lees je getal naast beide, en naast calcium en parathormoon: een lage 25-OH-D met een verhoogd PTH weegt zwaarder dan het vitamine D-getal alleen.

Meet een startwaarde voordat je traject begint, en herhaal in dezelfde maand van het jaar erna als je wilt weten wat er echt veranderde. Twee uitslagen uit verschillende seizoenen laten vooral het seizoen zien.

Meet ook als je klachten hebt die bij een tekort passen, zoals zware bovenbenen, moeite met opstaan of botpijn, en als je weinig buiten komt, een donkere huid hebt of bedekkende kleding draagt. Heb je een maagverkleining of een andere bariatrische ingreep gehad, dan is meten sowieso verstandig, want de vetopname uit de darm is dan verminderd en daarmee ook de opname van vitamine D; je behandelteam bepaalt hoe vaak.

Nuchter zijn hoeft niet en het tijdstip op de dag maakt niet uit. De uitslag is binnen ongeveer 72 uur bekend. Gebruik je hooggedoseerd biotine, meld dat bij de afname, want het kan sommige 25-OH-D-bepalingen vals verhogen.