HOMA-IR berekenen: wat de index over uw insulinegevoeligheid zegt

De HOMA-IR is een index die uw nuchtere glucose en uw nuchtere insuline samenvat in één getal. U rekent hem uit door beide waarden met elkaar te vermenigvuldigen en te delen door 22,5, waarbij glucose in mmol/l staat en insuline in mU/l.

Die deler van 22,5 hoort bij mmol/l. Gebruikt u een Amerikaanse formule met 405, dan hoort daar glucose in mg/dl bij en krijgt u met Nederlandse getallen onzin.

De uitkomst zegt iets over hoeveel insuline uw lichaam nodig heeft om uw bloedsuiker normaal te houden. Hoe hoger het getal, hoe meer moeite dat kost.

Wat is de formule precies?

HOMA-IR is nuchtere glucose maal nuchtere insuline, gedeeld door 22,5. Beide waarden moeten uit dezelfde afname komen, na een nacht van acht tot twaalf uur zonder eten. Een niet-nuchtere meting maakt de uitkomst waardeloos.

Een rekenvoorbeeld maakt het concreet.

Stel dat uw nuchtere glucose 5,4 mmol/l is en uw nuchtere insuline 14 mU/l. Dan is de berekening 5,4 maal 14 is 75,6, gedeeld door 22,5 is 3,36. Uw glucose was daarbij volledig normaal.

Dat is precies waarom deze index bestaat. Hij maakt zichtbaar wat een losse glucosewaarde verbergt.

Waar komt de index vandaan?

Uit een Brits onderzoek uit 1985 waarin een computermodel werd gebruikt om te voorspellen welke nuchtere concentraties horen bij verschillende gradaties van insulineresistentie en verminderde bètacelfunctie. De onderzoekers lieten zien dat twee nuchtere waarden voldoende zijn om die twee dingen te schatten (Matthews e.a., 1985).

Dat was de doorbraak: geen belastingstest meer nodig voor een ruwe schatting.

De gouden standaard voor insulinegevoeligheid is namelijk de euglykemische clamp, waarbij urenlang glucose en insuline worden geïnfundeerd terwijl de bloedsuiker constant wordt gehouden. Die test is nauwkeurig, tijdrovend en ongeschikt voor routinegebruik.

De HOMA-IR benadert die uitkomst met twee buisjes bloed. Minder precies, oneindig veel praktischer.

Welke waarde is normaal?

Daar bestaat geen internationaal vastgelegde grens voor, en dat is de belangrijkste beperking van deze index. Anders dan bij glucose, waar de NHG-Standaard duidelijke afkapwaarden noemt, verschillen de gehanteerde HOMA-IR-drempels per laboratorium en per onderzoekspopulatie.

Waarden rond 1 gelden doorgaans als gunstig, en boven ongeveer 2,5 wordt vaker van verminderde gevoeligheid gesproken.

Behandel die getallen als richting, niet als diagnose. Er speelt bovendien een technisch probleem mee: insulinebepalingen zijn niet tussen alle labs uitwisselbaar, doordat verschillende meetmethoden verschillende uitkomsten geven. Twee labs kunnen bij hetzelfde bloed een andere insulinewaarde rapporteren, en dus een andere index.

Vergelijk daarom bij voorkeur uw eigen waarden over de tijd, gemeten bij hetzelfde lab, in plaats van uw getal met dat van iemand anders.

Wanneer zegt de HOMA-IR iets, en wanneer niet?

Hij is bruikbaar bij mensen zonder diabetes en zonder insulinetherapie. Zodra uw alvleesklier structureel minder insuline maakt, of u insuline gespoten krijgt, meet de formule niet meer wat hij hoort te meten. De index gaat er namelijk van uit dat uw eigen insulineproductie het beeld bepaalt.

Bij gevorderde diabetes klopt die aanname niet meer.

Iemand met een uitgeputte bètacelfunctie kan een misleidend gunstige HOMA-IR hebben, simpelweg omdat er weinig insuline meer wordt aangemaakt. Bij prediabetes en bij normale glucosewaarden is de index juist op zijn nuttigst.

Een goedkoper alternatief bestaat ook. De triglyceriden gedeeld door het HDL-cholesterol, beide in mmol/l, bleek in Amerikaans onderzoek een bruikbare eenvoudige marker met een afkappunt rond 1,8 in SI-eenheden (McLaughlin e.a., 2003). Die twee getallen staan al op elk lipidenprofiel.

Hoe laat u hem meten?

Met één nuchtere afname waarin zowel glucose als insuline zit. Veel standaard bloedonderzoeken bevatten wel glucose maar geen insuline, en zonder die tweede waarde is de index niet te berekenen. Vraag er dus expliciet naar.

Acht tot twaalf uur niets eten, water mag.

De losse HOMA-IR test bevat precies de twee waarden die de formule vraagt. Wie het bredere beeld wil, vindt glucose, insuline en HbA1c samen met lever-, nier- en vetwaarden in de GLP-1 nulmeting. Een BIG-geregistreerde arts beoordeelt de uitslag.

Bespreek een afwijkende uitkomst met uw huisarts voordat u er conclusies aan verbindt. De index is een hulpmiddel, geen diagnose.

Waar ik zelf naar zou kijken

Naar de insuline apart, naast de index. De HOMA-IR is een handige samenvatting, maar hij verstopt welke van de twee getallen het verschil maakt. Een index van 3,4 door een hoge insuline bij normale glucose is iets anders dan dezelfde 3,4 door een oplopende glucose.

Wat mij aan deze index opvalt, is hoe vaak de verkeerde deler wordt gebruikt.

Online rekentools vragen zelden expliciet welke eenheid u invult. Vult u 5,4 in bij een tool die mg/dl verwacht, dan rolt er een getal uit dat nergens op slaat. Controleer altijd of de deler 22,5 of 405 is, en welke eenheid daarbij hoort.

Bronnen

• Matthews DR et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985. PMID 3899825
• McLaughlin T et al. Use of metabolic markers to identify overweight individuals who are insulin resistant. Ann Intern Med. 2003. PMID 14623617
• NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2, afkapwaarden voor nuchtere glucose.
• RIVM, cijfers over diabetes mellitus in Nederland (2024).

Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek uw uitslag met uw huisarts voordat u iets aan uw behandeling verandert.