Jouw kreatinine waarde bij afvallen en vocht

Je spieren gebruiken creatine om snel energie te leveren, en daarbij ontstaat elke dag een vaste hoeveelheid afval: kreatinine. Je nieren filteren het uit je bloed en je plast het uit. Het lab meet wat er in je bloed overblijft, in micromol per liter (µmol/l). Goed werkende nieren houden dat getal laag. Op sommige uitslagen staat creatinine; dat is dezelfde stof.

"Nierwaarden" is de verzamelnaam voor de getallen op je uitslag die iets over je nieren zeggen. Kreatinine is de eerste. De tweede is de eGFR, die het lab uit je kreatinine, leeftijd en geslacht berekent en die je nierfunctie schat in milliliter per minuut; boven de 90 is normaal. De derde is ureum, een ander afvalproduct dat vooral stijgt als je te weinig drinkt. En de vierde is albumine in de urine, eiwit dat gezonde nieren binnenhouden en dat als eerste lekt als ze beschadigd raken.

Wat je moet weten om je kreatinine te lezen: het hangt ook van je spieren af. Meer spiermassa is meer kreatinine, los van je nieren. Daarom ligt de normaalwaarde voor mannen, 61 tot 113 µmol/l tot 50 jaar, hoger dan die voor vrouwen, 48 tot 91, en schuift de bovengrens met de leeftijd op tot 149 en 132 boven de 80. Wie twijfelt of een getal van de spieren of van de nieren komt, laat cystatine C meten, een waarde die niet van spiermassa afhangt.

Afvallen verandert je kreatinine op twee manieren, en ze werken tegen elkaar in. De eerste is vocht. Wie minder eet, drinkt vaak ook minder, en veel diëten met weinig koolhydraten laten je in de eerste weken extra vocht kwijtraken. Minder water in je bloed betekent dat alles erin geconcentreerder is, kreatinine ook; ureum stijgt dan mee. Een licht verhoogde uitslag in de eerste maand van een programma is daarom meestal een glas water te weinig en geen nierprobleem.

De tweede is spier. Bij snel afvallen verlies je naast vet ook spiermassa, zeker zonder krachttraining en met te weinig eiwit. Minder spier is minder kreatinine, dus het getal zakt, en je eGFR lijkt te verbeteren zonder dat je nieren beter zijn gaan werken. Een dalende kreatinine tijdens een programma is dus geen prestatie maar een signaal om naar je spieren te kijken: eiwit bij elke maaltijd en twee keer per week weerstandstraining houden ze op peil.

Bij GLP-1-medicatie is de nierfunctie een waarde die je voorschrijver in de gaten houdt, vooral in het begin. Misselijkheid en overgeven kunnen tot uitdroging leiden, en uitgedroogde nieren zijn kwetsbaar. Een kreatinine die in die periode stijgt terwijl je weinig binnenhoudt, is een reden om contact op te nemen en meer te drinken, en de medicatie zelf verandert de nieren niet.

Wat over blijft als vocht en spieren zijn uitgesloten, is de kleine groep bij wie de nieren echt minder filteren. Overgewicht, hoge bloeddruk en een verstoorde suikerstofwisseling zijn daarvan de gewone oorzaken, en dat zijn precies de dingen die met afvallen verbeteren. Een licht verminderde eGFR aan het begin van een traject is dus geen reden om te stoppen, maar wel om de nierwaarden na drie en zes maanden opnieuw te meten.

Meet je nierwaarden vóór je begint, als nulmeting, samen met je eGFR en een urinetest op albumine. Meet ze opnieuw na drie en na zes maanden, op dezelfde ochtend als de rest van je controles. Gebruik je GLP-1-medicatie, dan is de controle na drie maanden extra nuttig, omdat de eerste weken van misselijkheid dan achter je liggen.

Drink de dag voor de prik normaal, ook als je op een dieet weinig dorst voelt. Sport niet zwaar in de twee dagen ervoor en eet de avond ervoor geen grote portie vlees; beide laten kreatinine tijdelijk stijgen. Nuchter prikken is voor kreatinine niet nodig, maar voor de glucose en triglyceriden ernaast wel.

Is de waarde bij een controle gestegen? Kijk eerst naar je vochtinname en je ureum. Herhaal na twee tot vier weken met genoeg drinken. Blijft de stijging, of is je eGFR onder de 60, dan bespreek je de uitslag met je huisarts.