Alkalische fosfatase na je zestigste

Hoeveel alkalische fosfatase in het bloed zit, meet het lab in u/l. Fosfatase is een enzym dat fosfaatgroepen van andere moleculen afhaalt. Bijna elk weefsel maakt er een eigen versie van. De test telt al die versies bij elkaar op.

Bij volwassenen doen er twee echt toe. De botversie komt uit osteoblasten, de cellen die nieuw bot aanleggen. De leverversie komt uit de kleine galgangen. Op één uitslag zie je niet welke van de twee gestegen is.

De alkalische fosfatase waarde schuift met de jaren omhoog, en dat is normaal. Kijk naar de banden uit NUMBER, het landelijke harmonisatieproject van de NVKC.

Het verschil tussen de eerste en de laatste rij is fors. Bij een vrouw van tachtig ligt de bovengrens ruim twintig punten hoger dan in haar vruchtbare jaren.

Wordt je uitslag tegen een volwassen standaardband gelegd? Dan lijkt hij verhoogd terwijl hij dat niet is.

Je eigen laboratorium hanteert eigen grenzen. De referentie op je eigen rapport is altijd leidend.

De vraag is altijd dezelfde. Komt de stijging uit je botten, of uit je galwegen? Je arts beantwoordt hem met gamma-GT. Dat enzym komt uit de lever en niet uit bot.

Blijft gamma-GT normaal terwijl dit enzym verhoogd is, dan kijkt je arts naar je botten. Op leeftijd staan daar vier oorzaken bovenaan.

De eerste is een tekort aan vitamine D met osteomalacie als gevolg. Het bot wordt dan onvoldoende gemineraliseerd en de ombouw versnelt. Dit is de meest voorkomende en best te verhelpen oorzaak op deze lijst.

De tweede is een botbreuk die geneest. Ook een breuk van maanden geleden kan de waarde nog optillen.

De derde is de ziekte van Paget. Bij dit alkalisch fosfatase patroon is de uitslag sterk verhoogd. De rest van het panel blijft dan normaal.

De aandoening komt vooral na het zestigste levensjaar voor. Ze verloopt vaak jarenlang zonder klachten.

De vierde is medicatie. Langdurig gebruik van bepaalde anti-epileptica verhoogt zowel dit enzym als gamma-GT, door enzyminductie in de lever. Dat patroon lijkt op een galwegprobleem en is het niet.

Gaat gamma-GT wel omhoog, dan verschuift de aandacht naar de galafvoer. Lees de uitslag dan samen met je ALAT.

Deze bepaling staat standaard in bijna elk leverpanel. Je komt hem meestal tegen zonder erom gevraagd te hebben.

Gericht laten prikken is zinvol in vier gevallen. Bij botpijn die je niet aan een val of een bekende blessure kunt koppelen. Bij een bekend of vermoed vitamine D-tekort.

Bij langdurig gebruik van medicijnen die de lever belasten, waaronder sommige anti-epileptica. En bij controle van een botaandoening die al vastgesteld is.

Vraag hem altijd samen met gamma-GT aan. Zonder dat tweede enzym kun je een verhoogde uitslag niet plaatsen. Je houdt dan een getal over zonder richting.

Een praktisch punt op leeftijd. Neem je medicatielijst mee, inclusief supplementen en middelen die je al jaren gebruikt. Juist die langlopende recepten noemt niemand meer. En soms verklaren ze het hele patroon.

Nuchter zijn hoeft voor deze bepaling meestal niet. Toch is een nuchtere afname netter, want de darmvorm van het enzym stijgt na een vette maaltijd.