Afvallen met diabetes type 2: wat er met uw waarden gebeurt

Afvallen met diabetes type 2 verlaagt uw bloedsuiker, verbetert uw HbA1c en kan de ziekte zelfs in remissie brengen. Bij een verlies van vijftien kilo of meer bereikte 86% van de deelnemers in het DiRECT-onderzoek remissie. Het is daarmee de meest effectieve ingreep die er voor deze aandoening bestaat.

Er zit alleen een adder onder het gras die op vrijwel geen enkele Nederlandse pagina staat.

Als u afvalt terwijl u insuline of bepaalde tabletten gebruikt, wordt uw medicatie geleidelijk te sterk voor uw eigen lichaam. Dat is een gesprek met uw huisarts vooraf, niet achteraf.

Waarom is afvallen met diabetes type 2 lastiger?

Omdat de aandoening en het gewicht elkaar in stand houden. Bij diabetes type 2 reageren uw cellen minder goed op insuline, waardoor uw alvleesklier er meer van maakt. Hoge insulinespiegels sturen vet naar opslag en maken vetafbraak juist moeilijker.

U werkt dus tegen uw eigen hormonen in.

Daar komt bij dat sommige diabetesmedicijnen zelf gewichtstoename geven, terwijl andere gewichtsneutraal zijn of juist helpen. Welke u gebruikt, maakt voor uw uitgangspositie verschil. De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 beschrijft de volgorde waarin huisartsen die middelen inzetten.

Hoeveel gewichtsverlies is er nodig?

Minder dan de meeste mensen denken voor verbetering, en behoorlijk veel voor remissie. In DiRECT kregen deelnemers een volledige maaltijdvervanging en verloren gemiddeld 10 kilo. Na een jaar was 46% in remissie, tegenover 4% in de controlegroep (Lean e.a., 2018).

De kans hing recht evenredig samen met het aantal kilo's.

Deelnemers hadden hun diabetes korter dan zes jaar en gebruikten geen insuline, dus deze cijfers gelden niet onverkort voor iedereen. Wel laten ze zien dat de opbrengst schaalt met wat u kwijtraakt.

Wat gebeurt er met uw medicatie als u afvalt?

Die wordt geleidelijk sterker dan u nodig heeft. Naarmate u afvalt, herstelt uw gevoeligheid voor insuline. Dezelfde dosis die eerst precies goed was, kan dan te veel worden, met een te lage bloedsuiker als gevolg.

Dit geldt niet voor alle middelen even sterk.

Neem twee mensen die in 4 maanden allebei 14 kilo afvallen. De eerste gebruikt alleen metformine en merkt van dit effect vrijwel niets. De tweede gebruikt gliclazide en krijgt last van trillen, zweten en duizeligheid tussen de maaltijden door. Dezelfde kilo's, maar bij de tweede is de dosis meegegroeid met een lichaam dat er niet meer bij past.

Insuline en de sulfonylureumderivaten, zoals gliclazide, kunnen op zichzelf een hypo veroorzaken. Metformine en de GLP-1-middelen doen dat vrijwel niet, omdat ze alleen werken wanneer uw bloedsuiker hoog is. In DiRECT werd de diabetesmedicatie daarom vooraf afgebouwd, voordat het dieet begon.

Verander nooit zelf een dosering. Bespreek met uw huisarts hoe uw medicatie meebeweegt voordat u met afvallen begint, en vraag wat u moet doen bij klachten die op een hypo wijzen. Thuisarts beschrijft hoe u een te lage bloedsuiker herkent.

Welke waarden bewegen mee en hoe snel?

Uw nuchtere glucose reageert het snelst, uw HbA1c volgt met vertraging. Glucose kan binnen weken zichtbaar dalen. HbA1c is een gemiddelde over ongeveer drie maanden, dus die waarde loopt per definitie achter op wat er nu gebeurt.

Dat verschil in tempo verwart veel mensen.

Een teleurstellend HbA1c na zes weken zegt weinig, omdat het grotendeels de periode ervoor beschrijft. Nuchtere glucose en nuchtere insuline geven dan een actueler beeld, en HbA1c bevestigt het later.

Uw insulinewaarde is daarbij de interessantste van de drie, omdat die laat zien hoeveel moeite uw alvleesklier nog moet doen voor hetzelfde resultaat.

Wat betekent remissie precies?

Dat uw bloedsuikerwaarden normaal zijn zonder diabetesmedicatie. In DiRECT werd remissie gedefinieerd als een HbA1c onder 48 mmol/mol na minstens twee maanden zonder middelen. Het is nadrukkelijk geen genezing: komt het gewicht terug, dan komt de diabetes meestal mee.

Remissie is een toestand, geen eindstreep.

Dat maakt gewichtsbehoud belangrijker dan het gewichtsverlies zelf. Volgens het RIVM leven er in Nederland ruim een miljoen mensen met diabetes, in de grote meerderheid type 2, dus het gaat om een grote groep voor wie dit haalbaar zou kunnen zijn.

Welke rol spelen de nieuwe medicijnen?

Ze maken het gewichtsverlies haalbaar waar een dieet alleen dat vaak niet is. Semaglutide gaf in STEP 1 een gemiddeld verlies van 14,9% in 68 weken (Wilding e.a., 2021). In SURPASS-2, direct vergeleken bij mensen met diabetes type 2, daalde het HbA1c met tirzepatide 2,30 procentpunt tegenover 1,86 met semaglutide (Frías e.a., 2021).

Welk middel voor u in aanmerking komt, bepaalt uw huisarts of internist.

Het volledige overzicht van beschikbare middelen staat in afslankmedicatie, en waarom de nieuwste generatie op twee hormonen werkt staat in GIP hormoon.

Wat u het beste laat meten voordat u begint

Uw uitgangswaarden, want zonder die is later niet vast te stellen wat er veranderd is. Glucose, insuline en HbA1c samen laten zien waar u vertrekt. Uw lever- en nierwaarden horen erbij, omdat die meebewegen en omdat sommige diabetesmedicijnen erop leunen.

De GLP-1 nulmeting legt dat vast, beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Het blijft daarnaast een traject dat u met uw eigen huisarts loopt, zeker als u medicatie gebruikt.

Hoe snel afvallen zonder begeleiding uitpakt, staat in crashdieet.

Wat ik ervan vind

Dat het medicatiegesprek te vaak ontbreekt. De pagina's die goed scoren op deze vraag geven allemaal voedings- en beweegadvies, en geen van alle noemt dat uw eigen medicatie meegroeit met uw succes. Dat is precies de plek waar het misgaat bij mensen die op eigen houtje beginnen.

Wat mij aan DiRECT opvalt, is hoe zorgvuldig ze dat wel deden.

De medicatie ging er eerst af, daarna pas het gewicht. Die volgorde is geen detail. Maak een afspraak met uw huisarts voordat u begint, en laat uw uitgangswaarden bepalen, zodat u later weet wat er daadwerkelijk veranderd is.

Bronnen

• Lean MEJ et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018. PMID 29221645
• Wilding JPH et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021. PMID 33567185
• Frías JP et al. Tirzepatide versus Semaglutide Once Weekly in Patients with Type 2 Diabetes (SURPASS-2). N Engl J Med. 2021. PMID 34170647
• NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (behandelvolgorde en medicatie).
• Thuisarts, informatie over een te lage bloedsuiker en hoe u die herkent.
• RIVM, cijfers over diabetes in Nederland.

Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Verander nooit zelf uw diabetesmedicatie. Overleg met uw huisarts voordat u met afvallen begint.