TSH waarde bij afvallen en medicatie

Het lab meet de hoeveelheid TSH in je bloed en geeft die weer in milli-eenheden per liter (mE/l). Je hypofyse maakt TSH en stuurt daarmee je schildklier aan, en je schildklier maakt vervolgens T4 en T3, de twee hormonen die voor een groot deel je ruststofwisseling bepalen.

De koppeling werkt log-lineair: een kleine daling van vrij T4 tilt TSH fors omhoog, en daardoor pikt de test een beginnend probleem vroeg op. De richting verwart bijna iedereen. Werkt je schildklier te traag, dan trekt je hypofyse harder en gaat het getal omhoog; maakt je schildklier te veel hormoon, dan valt het signaal weg en zakt het getal. Een hoog getal past dus bij een trage schildklier en een laag getal bij een snel werkende schildklier.

Voor een afvaltraject is er nog iets belangrijks: afvallen zelf verschuift de as. Bij een langer energietekort daalt vrij T3 meestal als eerste, terwijl TSH nog normaal kan zijn, en dat is een aanpassing van je lichaam en geen schildklierziekte. Daarom is een uitgangswaarde vóór de start zo waardevol; zonder die meting weet je later niet of iets veranderd is of altijd al zo was.

Vraag vrij T4, het schildklierhormoon zelf, altijd mee in dezelfde buis. Nuchter hoeft niet.

Bij afvallen komt de schildklier bijna altijd ter sprake, meestal met de vraag of een trage schildklier het gewicht verklaart. Het eerlijke antwoord is: deels, en minder dan je hoopt. Een onbehandelde trage schildklier geeft meestal enkele kilo's, waarvan een flink deel vocht is en geen vet; tientallen kilo's verklaart zij niet, en behandeling laat het gewicht ook niet vanzelf verdwijnen. Dat maakt meten niet zinloos, want een trage schildklier maakt afvallen wel zwaarder doordat je energie, je stemming en je herstel eronder lijden.

Er is nog een reden om te meten: leeftijd. De bovengrens van TSH loopt met de jaren op. In groot bevolkingsonderzoek steeg de 97,5e percentiel van 3,56 mE/l bij twintigers naar 7,49 mE/l boven de tachtig, en naar schatting zeventig procent van de ouderen boven de labgrens viel binnen de eigen leeftijdsspecifieke range. Een licht verhoogde waarde betekent op je zestigste dus iets anders dan op je vijfentwintigste.

Wat er in een traject met je TSH gebeurt, hangt af van wat er speelt. Bij een langer energietekort zakt vrij T3 vaak eerst terwijl TSH normaal blijft. Na flink gewichtsverlies stelt de as zich opnieuw in, dus herhaal na enkele maanden. Lithium en amiodaron kunnen de schildklier echt ontregelen. Een maagbeschermer, calcium of ijzer remt de opname van levothyroxine. En biotine uit supplementen vertekent de meting zelf terwijl je schildklier gewoon normaal werkt.

Staat je waarde net boven de grens terwijl vrij T4 normaal is, dan heet dat subklinische hypothyreoïdie. Veel mensen merken er niets van en vaak gaat het niet door; je arts weegt je leeftijd, je klachten en een herhaalde meting voordat er iets gebeurt.

Er zijn drie momenten waarop meten in een afvaltraject het meeste oplevert. Het eerste is aan het begin, vóór je start: die uitgangswaarde is later je enige echte vergelijkingspunt, en zonder die meting weet je niet of een afwijking nieuw is. Het tweede is na een paar maanden, als je flink bent afgevallen en de as zich opnieuw heeft ingesteld; meten in de eerste weken van een streng tekort geeft vooral het tekort weer. Het derde is bij klachten die niet bij je traject passen, zoals vermoeidheid die blijft terwijl je juist beter eet en slaapt, of hartkloppingen, veel zweten en snel afvallen zonder dat je daar iets voor doet.

Het tijdstip telt mee. Prik in de ochtend en bij herhaling rond hetzelfde uur, want de waarde zakt door de dag heen. Nuchter hoeft niet.

Gebruik je schildkliermedicatie en is je dosis net veranderd, wacht dan 6 tot 8 weken, omdat eerder meten een getal geeft dat nog beweegt.

Vraag vrij T4 altijd mee. Bij een blijvend verhoogde waarde is anti-TPO de logische vervolgstap, de antistof die laat zien of er een auto-immuunoorzaak meespeelt.