Kaliumtekort: symptomen, oorzaken en uw kaliumwaarde

Een kaliumtekort geeft vaak spierzwakte, vermoeidheid en soms een onregelmatige hartslag. Bij ouderen is de bekendste oorzaak het gebruik van plaspillen. Kalium zit strak geregeld in uw bloed, dus zowel een te lage als een te hoge waarde vraagt aandacht.

Wij zien dat mensen zich zorgen maken over hun hart als het woord kalium valt. Dat is begrijpelijk, en hieronder leggen we rustig uit hoe het zit.

Kalium is een mineraal dat uw lichaam nodig heeft voor de prikkels in uw spieren en uw hart. Het zit in veel voeding, maar de balans in uw bloed wordt vooral geregeld door uw nieren en door hormonen. Op leeftijd raakt die balans makkelijker verstoord, zeker in combinatie met medicijnen.

In dit stuk kijken we daarom apart naar wat een tekort bij 60-plussers betekent. We bespreken de klachten, de oorzaken en wat uw kaliumwaarde in het bloed u kan vertellen.

Wat zijn de symptomen van een kaliumtekort?

De klachten van een kaliumtekort, ook wel hypokaliëmie, zijn meestal spierzwakte, vermoeidheid, kramp en soms hartkloppingen. Bij een groter tekort kan de hartslag onregelmatig worden. De klachten zijn niet-specifiek, dus ze passen ook bij andere oorzaken.

Merkt u deze klachten en gebruikt u plaspillen? Dan is even laten kijken verstandig.

Waarom lopen ouderen extra risico op een kaliumtekort?

De meest voorkomende oorzaak bij ouderen is het gebruik van bepaalde plaspillen, die kalium via de nieren afvoeren (Viera en Wouk, 2015). Ook langdurige diarree of braken kan kalium verlagen. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft dat sommige plaspillen juist kalium sparen en andere niet.

Daarom is het belangrijk om te weten welk type medicijn u gebruikt. Stop nooit zelf met een plaspil, maar bespreek het met uw huisarts.

Gebruikt u medicijnen die op de nieren werken? Lees dan ook medicijnen en uw nieren.

Wat betekent uw kaliumwaarde in het bloed?

Kalium wordt in uw bloed strak binnen een smalle marge gehouden, omdat het belangrijk is voor uw spieren en hartritme. Een waarde onder die marge heet een tekort, een waarde erboven een teveel. Beide kunnen klachten geven, dus de richting van de afwijking telt.

U kunt uw kalium laten meten via de kalium bloedwaarde. Een BIG-geregistreerde arts beoordeelt de uitslag en plaatst die in context.

Het Voedingscentrum noemt groente, fruit, aardappelen en peulvruchten als bronnen van kalium. Bij een gezonde nierfunctie helpt gevarieerd eten om de balans op peil te houden.

Wat kunt u zelf doen bij twijfel?

Bij aanhoudende spierzwakte of hartkloppingen is het verstandig om het te laten uitzoeken in plaats van zelf kaliumsupplementen te nemen. Te veel kalium kan namelijk gevaarlijk zijn, zeker bij een tragere nierfunctie.

Mijn advies: bespreek klachten en uw medicijngebruik met uw huisarts. Een bloedtest kan het gesprek onderbouwen.

Wilt u het grotere geheel zien, lees dan de pijler over vitamines en mineralen na uw 60e of het stuk over natrium te laag.

Welke voeding bevat kalium?

Kalium zit in veel groente, fruit en aardappelen. Bananen, sinaasappels, aardappelen, spinazie, peulvruchten en tomaten zijn bekende bronnen. Bij een gezonde nierfunctie helpt gevarieerd eten om uw kalium op peil te houden.

Let op: als uw nieren minder goed werken, kan te veel kalium juist een probleem worden. Dan geldt een ander advies dan voor iemand met gezonde nieren.

Bespreek daarom met uw huisarts wat voor u passend is, zeker als u nierproblemen heeft of medicijnen gebruikt die het kalium beïnvloeden.

Wat betekent een afwijkende kaliumwaarde?

Omdat kalium binnen een smalle marge wordt gehouden, telt zowel de hoogte als de richting van de afwijking. Een lage waarde kan passen bij plaspillen, diarree of braken. Een hoge waarde hangt vaak samen met de nieren of met bepaalde medicijnen.

Wat de uitslag voor u betekent, hangt af van uw klachten en uw medicijnen. Kalium wordt daarom meestal samen met de nierfunctie beoordeeld.

Een afwijkende waarde is geen reden tot paniek, maar wel een reden om er rustig naar te laten kijken. Uw huisarts kan bepalen of verdere stappen nodig zijn.

Veelgestelde vragen

Hieronder de vragen die we het vaakst horen over kalium op latere leeftijd.

Bronnen

1. Viera AJ, Wouk N. Potassium Disorders: Hypokalemia and Hyperkalemia. Am Fam Physician. 2015;92(6):487-495. PMID: 26371733.
2. Voedingscentrum. Kalium. Geraadpleegd 2026. voedingscentrum.nl.
3. Farmacotherapeutisch Kompas. Diuretica. Geraadpleegd 2026. farmacotherapeutischkompas.nl.

Wilt u uw kalium en andere waarden op een rustig moment laten controleren, zonder eerst een afspraak bij uw huisarts? Bij SlimmerLab kan dat. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedtest stelt geen diagnose. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten altijd met uw huisarts.