Vitamine B12-tekort bij ouderen: waarom u extra risico loopt

"Ach, ik ben gewoon op leeftijd." Dat hoort u uzelf misschien zeggen als u 's middags futloos op de bank zit, of als uw vingers de laatste tijd vaker tintelen. Soms klopt dat ook. Maar deze klachten kunnen ook wijzen op een vitamine B12-tekort, en juist bij ouderen komt dat vaker voor dan veel mensen denken.

Wij vinden het zonde dat een B12-tekort zo makkelijk wordt afgedaan als ouderdom, want het is een van de weinige oorzaken van vermoeidheid die u eenvoudig kunt laten meten. Hieronder leest u waarom het risico met de jaren toeneemt en wanneer testen verstandig is.

Wat doet vitamine B12 in uw lichaam?

Vitamine B12 is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor een gezond zenuwstelsel. Uw lichaam kan deze vitamine niet zelf maken en haalt B12 uit dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Volgens het Voedingscentrum komt B12 vrijwel alleen in dierlijke voeding voor, en is een aanvulling daarom verstandig voor wie veganistisch eet.

Bij een tekort werken bloed en zenuwen op den duur minder goed. Daarom raakt zowel uw energie als het gevoel in uw handen en voeten betrokken bij een laag B12-niveau.

Waarom lopen ouderen meer risico op een tekort?

Het gaat bij ouderen meestal niet om te weinig eten, maar om een mindere opname. Met de jaren maakt de maag vaak minder maagzuur aan. Daardoor komt B12 moeilijker los uit het voedsel en neemt het lichaam er minder van op. Het tekort ontstaat dan langzaam, ook bij een goede voeding.

Welke klachten geeft een B12-tekort?

De eerste klachten zijn vaak vermoeidheid, een bleke kleur en kortademigheid bij inspanning. Daarnaast komen tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten voor, doordat de zenuwen lijden onder het tekort. Soms zijn er ook geheugen- of concentratieklachten. Een laag B12 is bovendien een mogelijke oorzaak van bloedarmoede. Omdat deze klachten geleidelijk komen, vallen ze vaak laat op, en daarom kan meten verhelderend zijn.

Welke medicijnen verhogen het risico?

Twee veelgebruikte middelen verdienen aandacht. Langdurig gebruik van metformine, een medicijn bij diabetes type 2, kan de kans op een B12-tekort verhogen. Ook maagzuurremmers kunnen de opname van B12 verminderen. Gebruikt u een van deze middelen langdurig, dan kan het zinvol zijn uw B12 af en toe te laten controleren. Stop nooit op eigen initiatief met uw medicijnen, maar bespreek uw vragen met uw huisarts.

Krijgt u genoeg B12 uit uw voeding?

Voor de meeste mensen die vlees, vis, eieren of zuivel eten, is de inname uit voeding doorgaans voldoende. Het probleem bij ouderen zit vaker in de opname dan in de inname. Toch loont het de moeite om naar uw eetpatroon te kijken. Eet u de laatste jaren minder vlees of vis, bijvoorbeeld omdat koken meer moeite kost of de smaak verandert, dan kan de inname onbedoeld dalen.

Eet u (deels) plantaardig, dan verdient B12 extra aandacht, omdat het Voedingscentrum aangeeft dat deze vitamine vrijwel alleen in dierlijke producten zit. Een supplement of verrijkte producten kunnen dan helpen. Bespreek bij twijfel met uw huisarts of een aanvulling voor u verstandig is, in plaats van zelf hoog te doseren.

Hoe wordt een tekort behandeld?

Wordt er een tekort vastgesteld, dan is dat vaak goed te behandelen, meestal met tabletten of, bij een ernstige opnamestoornis, met injecties. Welke vorm bij u past, hangt af van de oorzaak en de ernst, en dat bepaalt uw huisarts. Het is goed om te weten dat herstel van het bloedbeeld meestal vrij snel gaat, terwijl zenuwklachten zoals tintelingen langzamer kunnen verbeteren. Daarom helpt vroeg meten: hoe eerder een tekort wordt opgemerkt, hoe groter de kans op volledig herstel.

Wanneer is meten zinvol, en hoe doet u dat?

Herkent u aanhoudende moeheid, tintelingen of kortademigheid, dan kan een meting verhelderend zijn. Thuisarts.nl adviseert om vage maar aanhoudende klachten te bespreken in plaats van ze weg te wuiven. U kunt uw vitamine B12 en ijzer laten meten met het Vitaminen en IJzer Panel van SlimmerLab, zonder verwijzing. Wilt u alleen naar de losse waarde kijken, lees dan meer over vitamine B12 of over ferritine, de waarde die uw ijzervoorraad weergeeft.

Wilt u het grotere geheel zien, lees dan over bloedwaarden na uw 60e of bekijk welk preventief bloedonderzoek zinvol is.

Een laatste praktische tip: noteer uw klachten voordat u laat meten, bijvoorbeeld sinds wanneer u moe bent en hoe erg de tintelingen zijn. Zo kunt u na verloop van tijd beter beoordelen of een aanpak helpt, en heeft u concrete informatie als u met uw huisarts in gesprek gaat.

Ons advies: schrijf aanhoudende moeheid of tintelingen niet te snel toe aan ouder worden. Laat uw B12 rustig meten en bespreek een afwijkende uitslag altijd met uw huisarts. Een laag B12 is vaak goed aan te pakken, en dan kan u dat een stuk energie teruggeven.