GIP hormoon: het tweede hormoon achter Mounjaro

Het GIP hormoon is een darmhormoon dat na een maaltijd vrijkomt en uw alvleesklier aanzet tot het maken van insuline. De afkorting staat voor glucose-afhankelijk insulinotroop polypeptide. Samen met GLP-1 vormt het de groep incretines: hormonen die uw lichaam waarschuwen dat er eten aankomt.

Mounjaro bootst beide hormonen na. Ozempic en Wegovy bootsen er maar één na.

Dat ene verschil verklaart het grootste deel van het verschil in resultaat tussen de twee middelen, en het verklaart ook waarom de bloedwaarden er iets anders op reageren.

Wat doet het GIP hormoon precies?

Het regelt uw insulinereactie op eten en het stuurt hoe uw vetweefsel met die insuline omgaat. GIP komt vrij in uw dunne darm zodra er voedsel binnenkomt, ruim voordat uw bloedsuiker echt gestegen is. Uw alvleesklier krijgt daardoor een voorwaarschuwing in plaats van een correctie achteraf.

Dat noemen onderzoekers het incretine-effect.

Het is de reden dat dezelfde hoeveelheid glucose via de mond een veel grotere insulinereactie geeft dan via een infuus. Uw darm praat mee. Bij diabetes type 2 is precies dat effect verzwakt, wat een van de redenen is dat deze middelen daar zo goed werken.

Wat is het verschil tussen GIP en GLP-1?

GLP-1 werkt vooral op uw eetlust en op de snelheid waarmee uw maag leegloopt. GIP werkt daarnaast sterker op vetweefsel en op hoe gevoelig dat weefsel voor insuline is. Ze overlappen op de insulinereactie en verschillen op vrijwel alles daaromheen.

Dat beide hormonen alleen insuline uitlokken bij een hoge bloedsuiker is de veiligheidsklep. Daardoor geven deze middelen op zichzelf zelden een te lage bloedsuiker, anders dan insuline of een sulfonylureumderivaat.

Waarom werkt een middel op twee hormonen beter?

Omdat de twee routes elkaar aanvullen in plaats van dubbelop doen. Tirzepatide is niet simpelweg twee middelen in één spuit: het bindt aan de GIP-receptor sterker dan aan de GLP-1-receptor en activeert die routes ook ongelijk (Willard e.a., 2020).

Onderzoekers noemen dat een onevenwichtige, biased agonist.

Het klinkt als een tekortkoming en is waarschijnlijk juist het punt. In SURPASS-2, waarin tirzepatide direct tegen semaglutide werd gezet, daalde het HbA1c 2,30 procentpunt op de hoogste dosering tegenover 1,86 procentpunt met semaglutide, en viel het gewicht 5,5 kilo verder (Frías e.a., 2021).

Bij mensen zonder diabetes ging tirzepatide in SURMOUNT-1 tot 20,9% gewichtsverlies in 72 weken (Jastreboff e.a., 2022). Het volledige verschil tussen de twee middelen staat in Ozempic of Mounjaro.

Wat doen honger- en verzadigingshormonen nog meer?

Ze bepalen samen wanneer u trek krijgt en wanneer u stopt met eten. Ghreline is het bekendste hongerhormoon en stijgt voor een maaltijd. De incretines werken de andere kant op en horen bij de verzadigingskant. Geen van beide is een knop die u zelf omzet.

De vertraagde maaglediging is daarbij het meest merkbare effect.

Uw maag blijft langer vol, dus uw verzadigingsgevoel houdt langer aan. Dat is tegelijk de reden dat misselijkheid de meest gemelde klacht is bij deze middelen. Het gewenste effect en de vervelendste bijwerking komen uit hetzelfde mechanisme.

Welke klachten daar precies bij horen, staat in bijwerkingen van Ozempic.

Kunt u het GIP hormoon laten meten?

In de praktijk niet. GIP wordt in Nederlandse laboratoria niet als routinebepaling aangeboden, en een losse GIP-waarde zou u ook weinig vertellen. Het hormoon schommelt sterk rond maaltijden en er is geen bruikbare referentiewaarde voor dagelijks gebruik.

Dat is eerlijker dan het klinkt.

Wat u wel meet, is het resultaat van wat GIP en GLP-1 samen doen. Uw nuchtere glucose laat zien waar u vertrekt, uw nuchtere insuline laat zien hoe hard uw alvleesklier daarvoor moet werken, en uw HbA1c vat de laatste drie maanden samen.

Neem twee mensen met allebei een nuchtere glucose van 6,2 mmol/l. Bij de eerste is de nuchtere insuline 6 mE/l, bij de tweede 22 mE/l. Dezelfde bloedsuiker dus, maar de tweede alvleesklier levert daar bijna vier keer zoveel werk voor. Die tweede persoon zit veel dichter bij diabetes type 2, en dat ziet u alleen als u de insuline er ook bij meet.

Die drie samen zeggen meer over uw incretine-systeem dan een losse hormoonwaarde ooit zou doen. De GLP-1 uitgebreide controle bevat ze alle drie, beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts.

Waarom dit meer dan een weetje is

Omdat het bepaalt welk middel bij welke situatie past. Iemand bij wie vooral de eetlust het probleem is, heeft aan de GLP-1-route al veel. Iemand met uitgesproken insulineongevoeligheid heeft mogelijk meer aan de dubbele route, al is dat een afweging voor uw arts en niet voor u alleen.

Volgens het RIVM leven er in Nederland ruim een miljoen mensen met diabetes, in de grote meerderheid type 2.

Wat mij aan GIP opvalt, is hoe lang het als het saaie incretinehormoon werd afgedaan. Twintig jaar lang was GLP-1 het interessante hormoon en GIP de bijrol. Tirzepatide heeft die volgorde omgedraaid.

Laat uw glucose, insuline en HbA1c samen bepalen voordat u aan een traject begint, dan weet u welke kant van dit systeem bij u het zwaarst weegt. Wat dat betekent als u al diabetes type 2 heeft, staat in afvallen met diabetes type 2.

Bronnen

• Willard FS et al. Tirzepatide is an imbalanced and biased dual GIP and GLP-1 receptor agonist. JCI Insight. 2020. PMID 32730231
• Frías JP et al. Tirzepatide versus Semaglutide Once Weekly in Patients with Type 2 Diabetes (SURPASS-2). N Engl J Med. 2021. PMID 34170647
• Jastreboff AM et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med. 2022. PMID 35658024
• Farmacotherapeutisch Kompas, monografie tirzepatide (werkingsmechanisme).
• RIVM, cijfers over diabetes in Nederland.
• Thuisarts, informatie over diabetes type 2 en bloedsuiker.

Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek uw uitslag met uw huisarts voordat u iets aan uw behandeling verandert.