SHBG waarde tijdens afvallen: wat beweegt er?

SHBG is een eiwit dat geslachtshormonen in je bloed bindt en rondvoert. Voluit heet dit eiwit sex hormone binding globulin, oftewel geslachtshormoonbindend globuline. Als bindend globuline vervoert het je hormonen en houdt het ze tegelijk vast.

Je lever maakt het aan. SHBG is zelf dus geen hormoon, maar een transporteiwit.

SHBG bindt testosteron en oestradiol, alleen niet even stevig. De binding met testosteron is sterk, die met oestradiol duidelijk losser. Wat aan dit eiwit vastzit, kunnen je weefsels niet gebruiken.

Je totale testosteron telt gebonden en ongebonden hormoon bij elkaar op. Je SHBG bepaalt hoe die som verdeeld is. Daarom wordt vrij testosteron uit dat paar berekend.

De uitslag staat in nmol/l. De SHBG normaalwaarde hangt af van je geslacht en van je leeftijdsgroep.

Let vooral op de tweede rij. SHBG stijgt bij mannen met de leeftijd, dus de bovengrens loopt op tot 76,7 nmol/l. Een man van 60 met een waarde van 70 valt binnen zijn eigen band.

Reken je hem af tegen de jongere band, dan lijkt diezelfde uitslag te hoog. Andersom lijkt 19 normaal, terwijl zijn ondergrens op 20,6 nmol/l ligt. Eén vlakke band per geslacht klopt hier dus niet.

Elk laboratorium hanteert bovendien zijn eigen band, afhankelijk van de analyser. Wij werken met een netwerk van onafhankelijke, gecertificeerde laboratoria in Nederland. Je reeks is daarom het beste te lezen als de metingen uit hetzelfde laboratorium komen. De waarden op jouw eigen labverslag zijn daarom leidend boven de tabel hierboven.

Voor jou komt daar nog iets bij. Een tabel vertelt je waar de bevolking zit, niet waar jij vandaan komt. Tijdens een afvaltraject is je eigen beginwaarde het ijkpunt dat je nodig hebt.

Er is één reden waarom SHBG op een metabool panel thuishoort: het beweegt mee met je insulinehuishouding. De belangrijkste oorzaak van een lage SHBG is een langdurig hoog insulinegehalte. Dat hoge insuline hangt samen met insulineresistentie en met overtollig vetweefsel.

Je lever maakt dan minder SHBG aan. Verbetert je insulinegevoeligheid terwijl je afvalt, dan stijgt je SHBG meestal weer.

Dat maakt deze waarde ongewoon op een panel. De meeste bloedwaarden vertellen je iets over een orgaan of een voorraad. SHBG vertelt je iets over het proces dat je aan het veranderen bent.

Laat daarom je nuchtere insuline en je HbA1c in dezelfde afname bepalen. Bewegen die drie dezelfde kant op? Dan lees je één verhaal in plaats van drie losse getallen.

De tweede reden is je testosteron. Zonder SHBG is een testosteronuitslag namelijk niet goed te lezen, en dat werkt in twee richtingen. Een lage SHBG trekt je totale testosteron omlaag terwijl je vrij testosteron normaal blijft.

Een hoge SHBG doet het omgekeerde. De totale waarde blijft op peil, maar er blijft minder vrij hormoon over. Laat je bij fors overgewicht alleen een totale waarde prikken?

Dan krijg je makkelijk een misleidend getal. Hetzelfde geldt voor een vrouw die de pil gebruikt.

Er is een derde punt, en dat vraagt om nuance. In grote bevolkingsonderzoeken hangt een lage SHBG samen met een hogere kans op type 2 diabetes. Dat geldt voor mannen en voor vrouwen.

Het is een verband tussen groepen mensen, meer niet. Een bloedtest kan geen ziekte voorspellen en stelt geen diagnose. Zie een lage waarde dus niet als een uitslag over je toekomst.

Neem hem op als reden om je glucosehuishouding gewoon mee te meten.

Praktisch betekent dit dat de richting je meer vertelt dan het getal. Prik een baseline voordat je begint, en herhaal rond drie en rond zes maanden. Stijgt je SHBG van 22 naar 34 nmol/l terwijl je gewicht daalt?

Dan is dat een zinvolle beweging. Beide getallen kunnen prima binnen dezelfde referentieband liggen. Zonder die beginwaarde had je de verandering nooit gezien.

Bij SHBG draait het voor jou om een reeks meetpunten, niet om één prik. De cadans die past bij een begeleid afvaltraject is simpel. Neem een baseline voordat je start. Meet opnieuw rond drie maanden en nog eens rond zes maanden.

Die eerste meting is de belangrijkste, en juist die wordt het vaakst overgeslagen. Zonder beginwaarde weet je later niet of 34 nmol/l een stijging of een daling is. En precies die richting is de informatie die je zoekt.

Vraag in dezelfde afname je nuchtere glucose mee, plus je totale testosteron. Vrij testosteron wordt uit dat paar berekend, dus die twee horen samen op het formulier. Een totale testosteronwaarde zonder SHBG is bij fors overgewicht lastig te duiden.

Prik in de ochtend en nuchter, zodat je glucose en insuline bruikbaar zijn. SHBG zelf is niet erg gevoelig voor het tijdstip van de dag. Meet niet vlak na een infectie, een operatie of een ziekteperiode. Zo'n meetpunt vervuilt je reeks zonder dat er iets aan je stofwisseling is veranderd.

Gebruik zo veel mogelijk steeds hetzelfde laboratorium. Verschillende analysers hanteren verschillende banden. Dan vergelijk je twee getallen die niet op dezelfde schaal staan. Verandert er onderweg toch iets aan het lab, noteer dat dan bij je uitslag.